Καρκίνος παχέος εντέρου και ορθού

Τι είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου;

Το παχύ έντερο είναι η συνέχεια του λεπτού εντέρου και ο ρόλος του είναι η απορρόφηση θρεπτικών συστατικών, κυρίως νερού, και η παραγωγή και προώθηση των κοπράνων προς τον πρωκτό. Μια σειρά γενετικών αλλαγών, τα οποία συνήθως έχουν ως αφετηρία έναν πολύποδα στο έντερο, μπορούν με την πάροδο του χρόνου να προκαλέσουν την αλλαγή των κυττάρων από φυσιολογικά σε καρκινικά κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά πολλαπλασιάζονται και προκαλούν την ανάπτυξη του καρκίνου.

O καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί μια από τις συχνότερα εμφανιζόμενες κακοήθεις παθήσεις. Παγκοσμίως, είναι η τρίτη σε σειρά συχνότητας μορφή καρκίνου σε γυναίκες και η δεύτερη στους άνδρες.

Τι είναι οι πολύποδες του παχέος εντέρου;

Οι πολύποδες του παχέος εντέρου ανευρίσκονται σε 30-50% των ασθενών που υποβάλλονται σε κολονοσκόπηση και είναι μικρά μορφώματα που προβάλλουν στον αυλό του εντέρου. Υπάρχουν διάφοροι τύποι πολυπόδων. Οι υπερπλαστικοί πολύποδες είναι συνήθως μικροί και δεν έχουν τον κίνδυνο να εξελιχθούν σε καρκίνο. Αντίθετα οι αδενωματώδεις πολύποδες, που αφορούν περίπου τα δύο τρίτα του συνόλου των πολυπόδων, μπορούν να μεταλλαχθούν και να οδηγήσουν σε ανάπτυξη καρκίνου. Ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου αυξάνεται όσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος του πολύποδα και όσο αυξάνεται ο αριθμός τους.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι μια νόσος η οποία ακολουθεί ένα συγκεκριμένο μονοπάτι ανάπτυξης. Προέρχεται συνήθως από έναν αδενωματώδη πολύποδα ο οποίος με το πέρασμα του χρόνου υφίσταται σταδιακές αλλαγές – μεταλλάξεις. Αυτές έχουν σαν αποτέλεσμα την μετατροπή των κυττάρων του από φυσιολογικά σε καρκινικά. Εάν ο πολύποδας παραμείνει τα καρκινικά κύτταρα πολλαπλασιάζονται και αντικαθιστούν τα φυσιολογικά. Το τελικό αποτέλεσμα είναι η ανάπτυξη ενός όγκου. Hπαραπάνω διαδικασία απαιτεί την πάροδο πολλών ετών.

Πως γίνεται η διάγνωση των πολυπόδων;

Οι πολύποδες δεν προκαλούν συμπτώματα και συνήθως ανευρίσκονται κατά τη διάρκεια κολονοσκόπησης που γίνεται για άλλο λόγο ή στα πλαίσια προληπτικού ελέγχου. Κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης ο γιατρός εξετάζει το παχύ έντερο σε όλο το μήκος του. Εάν ανευρεθούν πολύποδες τότε αφαιρούνται και αποστέλλονται για βιοψία. Το αποτέλεσμα της βιοψίας θα καθορίσει την περαιτέρω αντιμετώπιση.

Πότε πρέπει ένας ασθενής να υποβληθεί σε κολονοσκόπηση;

Οι διεθνείς οδηγίες συστήνουν σε όλους τους ασθενείς προληπτική κολονοσκόπηση σε ηλικία 50 ετών ή νωρίτερα εάν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου. Ανάλογα με τα ευρήματα της κολονοσκόπησης και το ιστορικό του ασθενή συστήνεται επανάληψη της εξέτασης κάθε 5 χρόνια ή νωρίτερα.

Ποια είναι τα συμπτώματα του καρκίνου του παχέος εντέρου;

Τα συχνότερα συμπτώματα του καρκίνουτου παχέος εντέρου είναι:

  • Αλλαγή στις εντερικές συνήθειες, δηλαδή διάρροια ή δυσκοιλιότητα
  • Απώλεια αίματος με τις κενώσεις
  • Άτυπο κοιλιακό άλγος
  • Χαμηλός αιματοκρίτης σε εξέταση αίματος
  • Αίσθημα εύκολης κόπωσης
  • Απώλεια βάρους

Εάν ο όγκος είναι μεγάλος τότε μπορεί να αποφράξει τον αυλό του εντέρου και να μην είναι δυνατή η δίοδος του περιεχομένου του. Στην περίπτωση αυτή ο ασθενής προσέρχεται με εικόνα ειλεού, δηλαδή κοιλιακό άλγος, διάταση της κοιλιάς και αδυναμία αποβολής αερίων και κοπράνων. Επίσης, εάν ο όγκος έχει διαπεράσει όλες τις στιβάδες του εντέρου υπάρχει η πιθανότητα να συμβεί διάτρηση του εντέρου από τον όγκο και δημιουργία γενικευμένης μόλυνσης όλης της κοιλιάς, δηλαδή περιτονίτιδας. Και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις ο ασθενής θα πρέπει να οδηγηθεί επειγόντως στο χειρουργείο.

Πως γίνεται η διάγνωση του καρκίνου του παχέος εντέρου

Η βασική εξέταση που θα θέσει τη διάγνωση είναι η κολονοσκόπηση. Κατά τη διάρκεια της εξέτασης ο γιατρός λαμβάνει βιοψίες από τα σημεία τα οποία είναι ύποπτα για καρκίνο. Αυτά αποστέλλονται για ιστολογική εξέταση, η οποία θα θέσει τη διάγνωση του καρκίνου.

Τι άλλες εξετάσεις πρέπει να κάνει ένας ασθενής μετά την κολονοσκόπηση;

Μετά την κολονοσκόπηση είναι απαραίτητο να γίνουν και άλλες εξετάσεις, οι οποίες καθορίζουν και το στάδιο της νόσου. Οι εξετάσεις αυτές περιλαμβάνουν την αξονική τομογραφία θώρακος και κοιλίας. Ο ρόλος τους είναι να διαγνώσουν εάν υπάρχουν άλλες εστίες ύποπτες για κακοήθεια, δηλαδή εάν ο καρκίνος είναι εντοπισμένος μόνο στο έντερο ή και σε άλλα όργανα.

Εκτός από την αξονική τομογραφία συνήθως ο ιατρός θα ζητήσει από τον ασθενή να υποβληθεί και σε εξέταση των καρκινικών δεικτών. Πρόκειται για μια εξέταση αίματος, η οποία δεν συμβάλλει στην διάγνωση αλλά στην παρακολούθηση της πορείας της νόσου.

Ποια είναι η θεραπεία του καρκίνου του παχέος εντέρου;

Ακρογωνιαίος λίθος για τη θεραπεία του καρκίνου του παχέος εντέρου είναι η χειρουργική αφαίρεση του όγκου. Ο όγκος αφαιρείται μαζί με τμήμα του παχέος εντέρου και τους γειτονικούς λεμφαδένες. Η επέμβαση αυτή ονομάζεται κολεκτομή και το τμήμα του εντέρου που αφαιρείται εξαρτάται από την θέση του όγκου. Τα δύο άκρα του παχέος εντέρου συνήθως είναι δυνατό να αναστομωθούν. Εάν όμως ο χειρουργός κρίνει ότι υπάρχει τεχνική δυσκολία στην επανένωση των δύο τμημάτων του εντέρου, υπάρχει πιθανότητα να χρειαστεί να γίνει προσωρινή στομία.

Το τμήμα του εντέρου που αφαιρείται αποστέλλεται για ιστολογική εξέταση, η οποία καθορίζει το ακριβές στάδιο της νόσου. Στη συνέχεια και με τη συμβουλή του κλινικού ογκολόγου αποφασίζεται εάν ο ασθενής χρειάζεται να ακολουθήσει συμπληρωματική χημειοθεραπεία ή όχι.

Σε τι διαφέρει ο καρκίνος του παχέος εντέρου από τον καρκίνο του ορθού;

Το ορθό είναι το τελικό τμήμα του παχέος εντέρου και καταλήγει στον πρωκτό. Η ανάπτυξη του καρκίνου στο τμήμα αυτό έχει την ιδιαιτερότητα ότι βρίσκεται σε πολύ κοντινή σχέση με τους μυς, τους σφιγκτήρες, που συμμετέχουν στο μηχανισμό της εγκράτειας των κοπράνων. Επίσης ο καρκίνος του ορθού έχει την τάση να υποτροπιάζει τοπικά, δηλαδή να επανεμφανίζεται στην περιοχή της πυέλου, εκεί όπου αρχικά είχαν γίνει οι χειρουργικοί χειρισμοί.Σημαντικό επομένως στον καρκίνο του ορθού είναι η άρτια χειρουργική τεχνική ώστε να μειωθούν όσο το δυνατόν οι πιθανότητες της τοπικής υποτροπής. Σε αυτό εκτός από τη χειρουργική τεχνική έχει συμβάλλει σημαντικά και η εφαρμογή, όταν υπάρχουν οι κατάλληλες ενδείξεις, της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας και χημειοθεραπείας.

Τι είναι η στομία και πότε χρειάζεται να γίνει;

Με τον όρο στομία ονομάζουμε την τεχνητή δίοδο των κοπράνων από το έντερο προς ένα άνοιγμα που δημιουργείται στο κοιλιακό τοίχωμα. Καταργείται δηλαδή η φυσιολογική οδός διέλευσης των κοπράνων η οποία γίνεται πλέον διαμέσου του κοιλιακού τοιχώματος πάνω στο οποίο έχει προσαρμοστεί ειδικός σάκος. Όταν το τμήμα του εντέρου που χρησιμοποιείται για την κατασκευή της στομίας είναι το παχύ έντερο ονομάζεται κολοστομία, ενώ όταν είναι το λεπτό έντερο ονομάζεται ειλεοστομία.

Στη χειρουργική του παχέος εντέρου ο ασθενής ενημερώνεται πάντα εάν υπάρχει πιθανότητα να γίνει στομία. Όταν αφαιρείται το τμήμα του εντέρου που πάσχει, οι δύο άκρες του εντέρου ενώνονται, δηλαδή γίνεται μία αναστόμωση. Εάν για διάφορους λόγους υπάρχουν τεχνικές δυσκολίες, τότε συνήθως ο χειρουργός θα επιλέξει να προστατέψει την επανανένωση αυτή με τη δημιουργία μιας προστατευτικής στομίας. Η προστατευτική αυτή στομία είναι προσωρινή και κλείνει μετά την πάροδο 6-8 εβδομάδων. Εκτός από την προσωρινή στομία, υπάρχει η πιθανότητα να χρειαστεί να γίνει μόνιμη στομία. Αυτές οι περιπτώσεις αφορούν ασθενείς με καρκίνο στο ορθό και ιδίως στο κατώτερό του τμήμα, όταν δεν υπάρχει η δυνατότητα να γίνει επανένωση των δύο άκρων του εντέρου. Με την εφαρμογή της προεγχειρητικής ακτινοθεραπείας και χημειοθεραπείας σε ασθενείς με καρκίνο του ορθού έχει μειωθεί αρκετά το ποσοστό των περιπτώσεων που απαιτείται να γίνει μόνιμη κολοστομία.

Πάντα ο ασθενής θα πρέπει να ενημερώνεται από τον θεράποντα ιατρό για την πιθανότητα να χρειαστεί να δημιουργηθεί στομία και να σχεδιάζεται από πριν η θέση της στο κοιλιακό τοίχωμα για την καλύτερη λειτουργικότητά της.

Λίγα λόγια για τον συντάκτη
Η ιατρός ειδικεύτηκε στη Γενική Χειρουργική στο Νοσοκομείο Διδυμοτείχου και στη συνέχεια στο Νοσοκομείο Αθηνών «Γ.Γεννηματάς». Από το 2015 είναι Eπιμελήτρια Γενική Χειρουργός στο νοσοκομείο Metropolitan, στο τμήμα Χειρουργικής Ογκολογίας και Περιτοναϊκής Κακοήθειας. Τον Οκτώβριο του 2017 ,μετά από διετή παρακολούθηση του Eυρωπαϊκού Σχολείου Περιτοναϊκής Κακοήθειας (European School of Peritoneal Surface Oncology), έλαβε το επίσημο Δίπλωμα της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Χειρουργικής Ογκολογίας για την Αντιμετώπιση της Περιτοναϊκής Κακοήθειας. Είναι υποψήφια διδάκτωρ του πανεπιστημίου Αθηνών με ερευνητικό αντικείμενο την εφαρμογή της υπέρθερμης διεγχειρητικής ενδοπεριτοναϊκής χημειοθεραπείας στον καρκίνο του παγκρέατος. Επίσης κατέχει μεταπτυχιακό δίπλωμα ειδίκευσης με τίτλο «Νεοπλασματική νόσος στον άνθρωπο: Σύγχρονη κλινικοπαθολογοανατομική προσέγγιση και έρευνα» με τίτλο διατριβής «Προγονικά κύτταρα παχέος εντέρου και ο ρόλος τους στην καρκινογένεση». Είναι συγγραφέας πλήθους ανακοινώσεων και εργασιών με αντικείμενο την Περιτοναϊκή Κακοήθεια και την Υπέρθερμη Διεγχειρητική Ενδοπεριτοναϊκή Χημειοθεραπεία ενώ έχει πολλές συμμετοχές και ομιλίες σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια. Ο Ιατρός δέχεται ασθενείς κατόπιν ραντεβού στο ιατρείο Αθηνών, Λεωφόρος Κηφισίας 8, Αμπελόκηποι.